Maak kennis met de experts: Patrícia Montagner

"Maak kennis met de experts" is een serie interviews afgenomen door experts op het gebied van Cannabis met voorlopers in de wereld van onderzoek en klinische wetenschap over het gebruik van Cannabis als medicijn.

Patrícia Montagner is een neurochirurg, gecertificeerd door de Braziliaanse Vereniging van Neurochirurgie. Ze is ook gecertificeerd door het World Institute of Pain (WIP) in minimaal invasieve procedures voor pijnbestrijding. Patricia is momenteel medisch directeur van de NeuroVinci Clinic in Florianópolis. Ze is ook een van de oprichters van de WeCann Academy, een wereldwijde gemeenschap die zich toewijdt aan het bestuderen van de endocannabinoïde geneeskunde, die specialisten uit de hele wereld bijeenbrengt om wetenschappelijk bewijs te integreren met praktische ervaring. Dr. Patricia is ook een van de auteurs van de Treatise on Endocannabinoid Medicine (vrije vertaling: Verhandeling over endocannabinoïde medicatie, een uitgebreide handleiding over deze vorm van therapie), en ze is de oprichter en organisator van de WeCann Summit, het grootste medische congres ter wereld op het gebied van de endocannabinoïde geneeskunde.

Waarom hebt u gekozen voor de neurochirurgie?

Ik was altijd heel goed in biologie. Ik had een sterke wens om mensen te helpen en ik was nooit bang over bloed; daarom ging ik al medicijnen studeren met het idee om me te specialiseren in de chirurgie. Op het moment dat ik voor het eerst echte levende hersenen zag, was ik verknocht aan de neurochirurgie! Ik zat toen in het vierde jaar van mijn studie geneeskunde. Het was ongelooflijk om het krachtigste orgaan in het menselijk lichaam volop in actie te zien. Op dat moment besloot ik dat ik de rest van mijn leven hieraan wilde wijden.

Wat heeft u ertoe aangezet om cannabis voor te gaan schrijven?

Toen ik mijn opleiding had afgerond, opende ik mijn kliniek en kreeg ik mijn eigen patiënten. Ik dacht dat ik veel gevallen van hersentumoren, aneurysmata en ruggenmergcompressies zou zien. Maar ik zag vooral patiënten binnenkomen met chronische pijn. En dat is eigenlijk ook wel logisch. Pijn is immers de belangrijkste reden waarom mensen medische hulp zoeken in Brazilië en wereldwijd; 20% van de wereldbevolking lijdt aan een vorm van chronische pijn.

Al snel werd mij duidelijk dat voor veel patiënten met chronische pijn en diverse neurologische aandoeningen het conventionele therapeutische arsenaal te beperkt was. Ik voelde me geroepen om patiënten te helpen die geen enkele behandeling hadden gevonden die hun pijn en lijden kon verlichten. Dat was het moment waarop medicinale cannabis zijn intrede deed in mijn professionele leven. Ongeveer 11 jaar geleden begon ik met het voorschrijven van cannabisproducten aan deze patiënten en in veel gevallen bereikte ik verrassend bevredigende resultaten. Daarom besloot ik me verder te verdiepen in de studie hiervan: Ik wilde begrijpen hoe en waarom deze behandelingen werkten, wat de reden voor deze resultaten was en hoe ik deze kon verbeteren.

Hebt u tijdens uw studie geneeskunde iets geleerd over cannabis als therapeutisch hulpmiddel?

Vrijwel niets. Ik denk dat het endocannabinoïde systeem (ECS) werd genoemd in een les over menselijke fysiologie, maar we hebben niets geleerd over het enorme scala aan functies dat het reguleert of het enorme potentieel van het ECS als therapeutisch doel.

U zegt vaak dat we de patiënt boven de ziekte moeten plaatsen. Hoe beïnvloedt de endocannabinoïde geneeskunde dat nieuwe paradigma?

Medicinale cannabis heeft me teruggeleid naar mijn wens voor een geneesmiddel dat eenvoudiger, integratief en kosteneffectief is, en het heeft me in staat gesteld betere resultaten te bereiken bij zowel chirurgische als niet-chirurgische patiënten.

Geneesmiddelen met één molecule hebben meestal een beperkte actieradius. We hebben één molecuul nodig voor elk symptoom. Wij schrijven opioïden voor om pijn te bestrijden, anti-epileptica voor neuropathische pijn, antipsychotica en antidepressiva voor stemmingsstoornissen, benzodiazepinen voor angst en slapeloosheid, anti-emetica voor misselijkheid, spierontspanners voor spasticiteit... Daarentegen bieden multi-moleculaire of biologische geneesmiddelen zoals cannabis een breed werkingsspectrum en stellen deze ons in staat om de persoon te behandelen in plaats van alleen maar een symptoom. Een patiënt met een beroerte of multiple sclerose die cannabis gebruikt om aan spasticiteit gerelateerde pijn te verbeteren, ervaart ook een betere slaapkwaliteit en stemming. Een patiënt met chronische rugpijn die cannabis gebruikt, voorkomt niet alleen pijnaanvallen; de patiënt slaapt beter, is minder prikkelbaar en angstig, en wordt socialer en productiever. Een patiënt met kanker en oncologische pijn heeft baat bij de analgetische effecten van cannabis, maar ook bij de anti-emetische eigenschappen, het opwekken van de eetlust, betere nachtrust en het gevoel van welzijn en ontspanning dat vaak gepaard gaat met deze verbindingen.

Dat wil niet zeggen dat cannabis een wondermiddel is, de oplossing voor alle problemen, of dat we al het andere moeten opgeven en onze patiënten alleen cannabis moeten voorschrijven. Maar de huidige farmacologische opties voor de meeste chronische aandoeningen werken vooral palliatief, waarbij slechts enkele symptomen worden aangepakt en we enorm tekort schieten in het tegengaan van de aetiopathogene processen. Endocannabinoïde geneesmiddelen kunnen dat paradigma veranderen. De therapeutische eigenschappen van cannabinoïden en de modulatie van het ECS bieden een reële mogelijkheid om patiënten op meerdere fronten te behandelen en het natuurlijke verloop van deze ziekten te veranderen, wat leidt tot significante en duurzame verbeteringen in de levenskwaliteit.

U bent een van de oprichters van WeCann Academy, een toonaangevend platform voor voorlichting en onderwijs in endocannabinoïde geneeskunde in Latijns-Amerika en een van de grootste ter wereld op dit gebied. Kunt u uitleggen wat het biedt en waarom u het hebt opgezet?

Zoals ik al zei, is het voorschrijven van cannabis heel anders dan de gebruikelijke allopathische aanpak. We hebben hier te maken met een breed spectrum van actie, meerdere moleculen die op meerdere doelen werken en die rechtstreeks interactie hebben met een zeer complex systeem. We hebben een breed therapeutisch venster en bidirectionele effecten, afhankelijk van de dosis. Patiënten met dezelfde diagnose en symptomen kunnen op dezelfde manier reageren op verschillende formuleringen, en zelfs aanzienlijk verschillende doses kunnen vergelijkbare resultaten opleveren. Bij deze behandelingen is elk geval uniek, en als je niet weet hoe je de behandeling moet aanpassen aan de persoon, is het onmogelijk om goede resultaten te bereiken.

Dus hoe verkrijgen we deze kennis als artsen geen toegang hebben tot deze informatie tijdens hun studie medicijnen of vervolgopleiding tot specialist? WeCann is gecreëerd om dat probleem op te lossen: om artsen van alle specialismen uit de hele wereld te helpen deze kennis veilig en effectief in hun praktijk op te nemen.

Ons platform biedt meer dan 300 uur aan opgenomen lessen met technische inhoud; voortdurende updates via gesprekken met internationaal gerenommeerde artsen en wetenschappers; live besprekingen van klinische casussen; op maat gemaakte trajecten voor verschillende specialismen; forums om echte gevallen te bespreken binnen een gemeenschap die tegenwoordig meer dan 3000 artsen telt; en we hebben een digitaal boek dat al het technische materiaal uit de klassen compileert en organiseert.

U bent een van de auteurs van de Treatise on Endocannabinoid Medicine. Wat kunnen lezers verwachten?

Sinds de ontdekking van het ECS is het onderzoek exponentieel gegroeid. Als we de zoekterm "cannabinoïden" invoeren, vinden we momenteel meer dan 39.000 wetenschappelijike artikelen op PubMed. Dit vormt een enorme uitdaging voor artsen die een oprecht kritisch oordeel willen vormen in een veld dat verzadigd is met onderzoeken, vooroordelen en stigmatisering. Zelfs voor degenen die de tijd en motivatie vinden om uitstekende wetenschappelijke publicaties te analyseren, blijft het moeilijk om praktische richtlijnen te ontwikkelen voor het voorschrijven van medicinale cannabis.

De treatise of verhandeling verzamelt meer dan tweeduizend wetenschappelijke artikelen en geeft op één centrale plek snel en eenvoudig toegang tot zowel de theorie als de praktijk. Het handboek onderzoekt de rol van het ECS en het therapeutische potentieel van cannabis bij meer dan 30 ziekten en klinische aandoeningen. Het geeft een nauwkeurig overzicht van het meest gekwalificeerde en actuele bewijs op dit gebied. Daarnaast omvat het ook uitgebreide praktische ervaring van professionals die decennialang duizenden patiënten hebben begeleid bij het regelmatige gebruik van medische cannabis. We hebben ons ingezet om er een boeiend boek van te maken, met afbeeldingen en tekeningen die de tekst tot leven brengen zodat het voor lezers gemakkelijker te begrijpen is.

Aan welke andere projecten werkt WeCann Academy naast de cursussen?

In 2023 hebben we een project opgezet om inzicht te geven in het beschikbare wetenschappelijke bewijs over de effectiviteit van medicinale cannabis en om de wetenschap (niet de passie) de koers te laten bepalen. Daarom hebben we een partnerschap gevormd met CABSIN, het Braziliaanse academische consortium voor integratieve geneeskunde en met BIREME, het Latijns-Amerikaanse en Caribische Centrum voor Informatie in de Gezondheidswetenschappen, dat verantwoordelijk is voor het publiceren van wetenschappelijke informatie en bewijs voor de Panamerikaane Gezondheidsorganisatie (PAHO) en de Wereldgezondheidsorgansiatie (WHO). We hebben een groep met onderzoekers samengesteld om de Evidence Map of Medical Cannabis (vrije vertaling: Bewijskaart van medische cannabis) te ontwikkelen om zorgverleners, managers en onderzoekers te ondersteunen bij besluitvorming op basis van gekwalificeerd bewijs. Alleen systematische beoordelingen, de top van de bewijspiramide, zijn gebruikt om de kaart te ontwikkelen. Om het betrouwbaarheidsniveau en de kwaliteit van het bewijsmateriaal dat in die systematische beoordelingen is gerapporteerd te beoordelen, hebben externe beoordelaars de AMSTAR 2-tool toegepast.

Aan de hand van alleen zeer betrouwbare onderzoeken met positieve of mogelijk positieve effecten, identificeerde de kaart meerdere toepassingen naast epilepsie: bijvoorbeeld pijnverlichting (waaronder neuropathische pijn), multiple sclerose, spierspasticiteit, verbeteringen in de slaapkwaliteit en het tegengaan van ontwenningsverschijnselen. Hoewel onderzoeken die positieve of mogelijk positieve effecten aantonen de overhand hebben, zijn er ook tal van onderzoeken zonder doorslaggevende resultaten of helemaal geen effect. Op dit moment vinden de belangrijkste kennislacunes voor medicinale cannabis op het gebied van psychische aandoeningen.

We hebben meer onderzoeken nodig die verbeteringen in subjectieve parameters, zoals de algehele levenskwaliteit, vertalen naar cijfers en statistieken. Dit is iets wat we in de praktijk vaak waarnemen bij deze therapie, maar wat de meeste studies moeilijk kunnen vastleggen.

De volledige methodologie van de kaart en de belangrijkste bevindingen zijn te raadplegen in de officiële publicatie*.

Dit jaar organiseert u de derde editie van de WeCann Summit, het grootste evenement over endocannabinoïde geneeskunde ter wereld. Kunt u ons een kort overzicht geven van het congres en wat er gepland is voor 2025?

WeCann Academy is met name actief online, maar vanaf het begin wilden we ook de energie en kracht van een persoonlijke bijeenkomst. Het was niet ons doel, maar vanaf de allereerste editie in 2023 werden we in één klap het grootste medische congres op dit vakgebied, met meer dan 1300 artsen uit meer dan 50 specialismen. In 2024 hebben we opnieuw meer dan 1400 artsen uit alle Braziliaanse staten en verschillende landen verwelkomt om ervaringen te bestuderen en uit te wisselen en zo hun kennis bij te werken en betere praktijkresultaten te bereiken.

De WeCann Summit is een medisch congres dat opzettelijk is ontworpen als een intensief en goed gestructureerd leertraject. We houden rekening met de verschillende kennisniveaus van onze doelgroep en stellen het programma zorgvuldig samen op basis van wat we het belangrijkst en baanbrekend vinden. Op verzoek van ons eigen publiek hebben we voor de 2025-editie de inhoud in vier tracks georganiseerd: een inleiding tot medicinale cannabis, met presentaties over de fundamentele principes van het ECS en de belangrijkste klinische toepassingen om artsen van verschillende specialismen in staat te stellen hun eerste recepten voor te schrijven; een gevorderd niveau in medicinale cannabis, met gespecialiseerde inhoud voor ervaren voorschrijvers met een voorafgaande opleiding, gericht op complexe scenario's en geavanceerde therapeutische strategieën; dan bieden we een track met de nieuwste ontwikkelingen in de geneeskunde, waarin opkomende technologieën en mogelijk revolutionaire behandelingen worden onderzocht, met een update over de meest veelbelovende gebieden van de geneeskunde. Dit jaar gaan we in op de impact van AI (kunstmatige intelligentie) in de geneeskunde, nieuwe paradigma's in de behandeling van de geestelijke gezondheid door middel van psychedelische therapieën, zoals ketamine, ayahuasca, psilocybine en MDMA. Ook gaan we heel uitgebreid in op de belangrijkste concepten en toepassingen van regeneratieve geneeskunde. En tot slot hebben we een exclusieve track met echte casusdiscussies in verschillende omstandigheden, die artsen praktische begeleiding biedt die ze onmiddellijk kunnen toepassen in hun klinische praktijk.

Laten we eens speculeren. Gezien de medische, farmacologische en technologische vooruitgangen, hoe ziet u de toekomst van de geneeskunde?

De toekomst van de geneeskunde is gebaseerd op bewijs en gebaseerd op gegevens uit de praktijk, gericht op de behoeften en bijzonderheden van elke patiënt, en verbonden met technologieën die zijn ontworpen om de relatie tussen arts en patiënt te optimaliseren en te verbeteren, waardoor de risico's en kosten van therapeutische zorg worden verminderd.

Het combineren van bewijs op hoog niveau met gegevens uit de praktijk vergroot de diagnostische en therapeutische precisie, maakt het mogelijk om persoonlijkere zorg te bieden en wordt geleid door meetbare resultaten. Hierdoor wordt elk consult een onderdeel van een doorlopend traject waarin artsen kunnen leren en de medische praktijk verder verfijnen. De technologieën die ten grondslag liggen aan deze transformatie, zoals AI, intelligente medische dossiers en digitale klinische ondersteuningsplatforms, zullen de menselijke dimensie van zorg niet vervangen maar juist versterken. Door de bureaucratie te verminderen en de zorgtrajecten te stroomlijnen, geven ze artsen meer tijd om te luisteren, empathie te tonen en echt aanwezig te zijn voor de patiënt.

Het resultaat is een model van geneeskunde dat veiliger, efficiënter, duurzamer en in wezen menselijker is.

Hartelijk bedankt voor uw tijd en voor het delen van uw perspectief, Patrícia. We wensen u veel succes met al uw projecten.

* Montagner et al., Charting the therapeutic landscape: a comprehensive evidence map on medical cannabis for health outcomes Front. Pharmacol. 2024 Nov 26:15:1494492 (https://www.frontiersin.org/journals/pharmacology/articles/10.3389/fphar.2024.1494492/full)